30 jan. 2014

Verschillende leeftijden in één kind

Rik (5) heeft een grote ontwikkelingsvoorsprong. Hij wordt graag voorgelezen uit superspannende griezelboeken voor kinderen van zo'n 8/9 jaar. Hoe spannender hoe beter! Maar dan...als het licht uit gaat en hij moet gaan slapen, wordt hij bang. Doodsbang dat de vampiers zijn kamer in zullen sluipen en de draken het huis afbranden. Op dat moment is hij echt een kleuter van 5 die het onderscheid tussen werkelijkheid en fictie nog niet kan maken...

Bij Rik is er sprake van een a-synchrone ontwikkeling. Zijn cognitieve ontwikkeling gaat als een speer. Zijn grofmotorische ontwikkeling is ook echt ver bovengemiddeld. Maar op de andere gebieden is hij nog een echte kleuter. Zijn fijn-motorische ontwikkeling is leeftijdsadequaat. En ook zit hij nog volop in de egocentrische kleuterfase. Onterecht wordt zijn sociale ontwikkeling (en emotioneel ook) wel eens aangemerkt als een achterstand. Maar dit is dus onterecht. Die loopt niet achter, maar is leeftijdadequaat. En dat is niet altijd passend bij de cognitieve ontwikkeling. Dat geeft soms een vertekend beeld.

Deze a-synchrone ontwikkeling komt veel voor bij hoogbegaafde kinderen. Hoe hoger het IQ, hoe groter het verschil kan zijn tussen de verschillende ontwikkelingsgebieden. Leerkrachten en ouders zien daardoor meerdere leeftijden in één kind. Dat is verwarrend, voor zowel de omgeving als voor het kind. Een leerkracht typeerde het eens: "Lisa (7) heeft de cognitieve mogelijkheden van een kind van 10, de fijnmotorische vaardigheden van een kind van 6 en de sociale ontwikkeling van een kind van 8."

Kwetsbaar

Dit maakt Lisa, en vergelijkbare kinderen, erg kwetsbaar. Het is verwarrend voor hun zelfbeeld om te zien dat ze zo anders in elkaar steken dan de meeste kinderen uit hun klas. En soms is het ronduit frustererend, want stel je maar eens voor dat je hersens allerlei mooie plannen en verhalen hebben, maar dat je fysiek (nog) niet in staat bent om deze op papier te krijgen!

Hoogbegaafde kinderen kunnen zich erg bewust zijn van dit a-synchrone. Ze voelen dat er 'iets niet klopt'. Het is daarom belangrijk om zo'n kind uit te leggen hoe dit bij hem/haar werkt, zodat ze hun onbehagen hierover niet aan andere dingen toeschrijven (zoals 'Ik ben niet goed genoeg', 'Andere kinderen vinden mij raar', etc). Hier ligt heel duidelijk een taak voor ouders en leerkrachten.

Wat doen?

Als je bovenstaande omschrijving herkent, probeer dan in kaart te brengen wat de mogelijkheden van het kind zijn. Probeer daar aanpassingen voor te maken. Zeker als het kind gaat versnellen. Deze a-synchrone ontwikkeling hoeft geen belemmering te zijn om te versnellen. Wel zal er rekening mee moeten worden gehouden in de hogere groep.

Door eenvoudige aanpassingen
voorkom je veel frustratie bij het kind.

Bart van 5 met een leeftijdsadequate schrijfmotoriek, gaat naar groep 4. Hij zal nog wat langer in blokletters mogen blijven schrijven in die hogere groep. Tevens krijgt hij van een fysiotherapeut extra oefening om de fijne motoriek verder te ontwikkelen.
Jennifer van 8 met leeftijdsadequate motoriek gaat voor de 2e keer versnellen omdat ze cognitief geen uitdaging vindt. Zij zal misschien aanpassingen nodig hebben in de gymles. Ze zal bijv. over minder hoge kasten kunnen springen en minder snel zijn met sprinten.

Ook is er begrip nodig voor de emotionele uitingen van een kind dat zich a-synchroon ontwikkelt. Rik heeft een vrij laag zelfbeeld door alle spanningen die hij ervaart. Hij ervaart dagelijks frustraties dat hij dingen wil of begrijpt, maar ze nog niet kan uitvoeren of ze soms nog niet mag omdat hij 'daar te jong voor is'. Daarbij is Rik, net als veel andere hoogbegaafden, een heel gevoelig en intens kind. Daardoor knallen zijn emoties soms bijna letterlijk uit zijn kop. Hij schreeuwt dan of reageert agressief. Andere kinderen internaliseren deze gevoelens van onbehagen en raken depressief of ontwikkelen fysieke klachten als buikijn, hoofdpijn, eczeem, etc.

Aan Riks moeder vertelden de juffen dan dat Rik sociaal-emotioneel gezien nog wel veel te leren had. Dat hij daar een achterstand had. Maar dat was niet het geval. Met een beetje mee begrip voor de verwarring die Rik elke dag meemaakt, zou hij al enorm geholpen zijn.


Wil je reageren of iets vertellen over a-synchrone ontwikkeling? Ik zou het heel leuk vinden als je hieronder een berichtje achter laat!

Wil je meer weten, of een afspraak maken voor begeleiding? Klik dan hier.

6 opmerkingen:

  1. Twee keer heb ik in de afgelopen jaren kinderen mogen ont-moeten die - elk op hun eigen wijze - met deze ontwikkelingen te maken hadden. Beide kinderen ontwikkelden zich cognitief bovengemiddeld en hadden te maken met een veel tragere - overigens zeker niet leeftijd adequate - ontwikkeling van hun grove en fijne motoriek. Ik heb ze kunnen helpen door te samen te zoeken naar woorden voor de frustraties. De oudste van de twee was elke gymles diep verdrietig in groep 3, omdat zijn klasgenoten de oefeningen met materialen schijnbaar moeiteloos deden en hij kon ze niet eens gedeeltelijk kopiëren. Ik benoemde elke stap en deed het voor, pas met de woorden er bij leerde hij klimmen en springen.
    Het tweede jongetje begreep ook niet waarom hij zijn potlood niet goed kon besturen in groep 4, terwijl hij zich er goed van bewust was dat hij een erg slim kind is. Na een gesprek hierover, begreep hij zichzelf beter en had hij minder onvrede over achterblijvende fysieke prestaties. Ik ontmoet beide kinderen nog regelmatig en zie ze opgroeien tot kinderen waarbij de ontwikkelingslijnen steeds dichter bij elkaar komen te liggen. Ik zie ze daardoor groeien en genieten van de eigen talenten.

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Zijn er mensen die ervaring hebben met een kind in groep 3/4 begeleiden, een kind dat het nut van veel oefeneningen en instructies volgens mij niet inziet, en misschien ook niet nodig heeft op de "gewone" manier, maar wel begeleiding nodig heeft en nog jong is... Maar door de ogen van een ouder kind kijkt. En als gevolg van dit alles niet weet hoe zich te gedragen...

    BeantwoordenVerwijderen
  3. Heel herkenbaar ja. Onze kleuter is 4, groep 1, maar rekent en leest op een niveau dat ver boven zijn leeftijd ligt. Cognitief is hij heel ver, maar op school wordt er niet gedacht aan versnellen omdat hij een "echte kleuter" is op sociaal emotioneel gebied en ook fijn motorisch is hij niet zo handig (hij heeft de schurft aan knutselen/tekenen en pas sinds hij letters kent wil hij nog wel eens een pen pakken om te schrijven). Lastig! Voor de school, maar ook zeker voor hemzelf. Heel goed om dat ook nog eens te benadrukken, dat dat frustraties oplevert (dat vergeet ik zelf wel eens, hm)

    BeantwoordenVerwijderen
  4. Wij hebben een zoon in groep 5. Hij is (bijna) 9, en zijn conceptuele organisatie zit op 153, zijn verwerkingssnelheid is echter 115. Dit betekent dat hij alles wat hij uitgedacht heeft in zijn hoofd steeds aan het uitprikken is (vond dat wel een mooi vergelijk). Hij is hier heel gefrustreerd over. Qua cognitieve ontwikkeling speelt hij bordspellen voor 10 jaar of soms 12 jaar en ouder, waarin echt strategisch inzicht wordt gevraagd. Maar hij soms ook nog reageren als een kleuter. Dat vind ik als moeder wel lastig, omdat je met hem praat op bijna volwassen niveau, maar dan met emotionele uitbarstingen van een kleuter.....

    BeantwoordenVerwijderen
  5. Dag Lonneke, mijn dochter is afgelopen jaar van groep zes onvoorbereid naar klas 1 van de middelbare school gegaan, op een school met een speciale afdeling voor hoogbegaafde kinderen. Ze was toen 9 jaar oud. Jouw beschrijving is zeer herkenbaar en blijft lastig te hanteren. Toen ik gisterenavond met haar sprak over deze a-synchrone ontwikkeling en verschillende leeftijden, herkende zij het ook. Deze gesprekken helpen haar bij het begrijpen van haarzelf t.o.v. anderen. Ik houd een blog over haar bij en onderstaand stukje past goed bij de a-synchrone ontwikkeling die je beschrijft: http://madelief03.wordpress.com/2013/09/13/spelen-en-leren/

    BeantwoordenVerwijderen
  6. Veel herkenning. Bij ons is de oplossing gebleken om hem uit de schoolse situatie te halen en thuis verder te begeleiden. Naast een a-synchrone ontwikkeling, ook heel intens en sterk sensorisch ingesteld. Hij leert vanuit zijn zintuigen en niet volgens 'de methode'. Ik herken ook veel in omschrijvingen van hoog sensitiviteit en sensorische integratie. Het is een zoektocht, een puzzel. En ja, het zou helpen als de wereld wat minder dwingend in hokjes en ontwikkelingsgemiddeldes dacht.

    BeantwoordenVerwijderen