11 okt. 2013

Méér dan superslim, deel 1: de binnenwereld

Heel vaak krijg ik de vraag: wat is hoogbegaafdheid nou precies? Veel leerkrachten vinden het lastig om te doorgronden wat een hoogbegaafd kind zo anders maakt dan gemiddeld. Ja, het is heel slim. Dat klopt. Maar verder?

Al eens eerder schreef ik een blog met de vergelijking met een glas water. Kortweg komt dat verhaal er op neer dat wanneer een kind heel veel slimmer is dan de rest, deze niet alleen op het intellectuele vlak anders is, maar ook op andere vlakken anders in elkaar steekt. Wanneer je deze aspecten in kinderen kunt zien, kun je ook beter tegemoet komen aan de leerbehoefte van deze leerlingen.

Meer dan superslim

Een mooie weergave van die anders-zijn- aspecten vind je in het Delphimodel Hoogbegaafdheid. In dit model zie je 3 onderdelen:
  1. de binnenwereld van de hoogbegaafde (hoogbegaafde)
  2. de interactie met zijn omgeving (maatschappij)
  3. het samenspel van karaktereigenschappen die veel invloed hebben op die interactie en het binnenleven. (samenspel)
In deze blog zal ik het eerste onderdeel verder uitdiepen. In volgende blogs komen de andere onderdelen aan bod.


De binnenwereld


Denken:

Vrijwel iedereen weet dat een hoogbegaafd kind grote intellectuele vermogens heeft. Het ene hoogbegaafde kind kan al heel vroeg lezen, een ander kan al vroeg met constructiemateriaal complexe bouwwerken maken. Heel veel hoogbegaafde kinderen hebben een heel grote woordenschat.

Toch zijn er ook hoogbegaafde kinderen die dit niet zo laten zien aan de buitenwereld. Ze denken/dromen veel en lijken soms wat teruggetrokken. En soms komt er dan ineens een heel doordachte vraag of een mooie gedachtensprong.
Veel hoogbegaafden zijn kritische denkers, die er plezier in hebben om over complexe vraagstukken na te denken. Kinderen doen dit vaak onbewust.

Voorbeeld:
J. (4,5) heeft het totaal niet naar haar zin op school: "Mama, als alles niet meer zou bestaan, de weg niet, de vogels niet, de straat niet...zou school dan ook niet meer bestaan? Want dan mag het wel afgelopen zijn van mij."
 
R. (5) kan niet slapen: "Ik denk aan zoveel leuke dingen in mijn hoofd dat mijn lijf aan het feestvieren is."
 

Zijn:

Een ander kenmerkend aspect van een hoogbegaafde is de grote behoefte aan autonomie. Dit is de drang om zelf te kunnen bepalen en de noodzaak tot zelfbeschikking. Een peuter heeft bijvoorbeeld grote drang om zelf te bepalen wat ze aan wil trekken. Of om zelf te bepalen waarmee hij zich wil vermaken. Een groter kind kan de sterke behoefte hebben om zijn eigen leerstof te kiezen. Of kan erg slecht tegen autoriteit. Dit kan dan nogal brutaal overkomen. Maar wanneer je dit kind wat ruimte geeft voor deze autonomie, zal het al snel veel prettiger in de omgang worden.

Voorbeeld:
De leerkracht zegt tegen kleuter K. dat ze even haar winterjas aan moet doen. Zegt K. met haar handen strijdlustig in haar zij: "Nee juf! Ik bepaal zelf wel wat ik wil!"
 
Ik had eens een gesprek met een hoogbegaafd jongetje dat verzuchtte: "Ik moet de hele tijd van alles. Ik moet rekenen. En dat is saai. Ik moet taal doen. Dat is nóg saaier. De juf vraagt nóóit wat IK wil. Ik wil namelijk alles leren over de zee. Echt alles. Over de dieren en de planten. En hoe de zeeën heten en ..." het werd steeds uitvoeriger en enthousiaster, totdat hij verzucht: "Maar ja. Dat mág dus niet hè? Terwijl ik het zo graag wil leren!"

Voelen:

Veel hoogbegaafde kinderen hebben van binnen een heel rijk en breed gevoelsleven. Het lijkt alsof alles bij dit kind sterker aanwezig is. Je zou bijna kunnen stellen dat het bewustzijnsniveau van deze kinderen sterker is dan normaal. Waardoor ze een dieper en rijker gevoelsleven krijgen. Om je dit voor te stellen, helpt het soms om de andere kant op te denken. Je kunt je waarschijnlijk best voorstellen dat een kind dat zwakbegaafd is, een lager bewustzijnsniveau heeft over zijn gevoelens. Het heeft minder goed door wat er in hem omgaat. Zo kun je je misschien ook voorstellen dat het bij een hoogbegaafd kind de andere kant op werkt. Zo'n kind heeft meestal hier een sterker bewustzijn voor.

Voorbeeld:
D (9) ziet een reportage op tv over kinderen in hongersnood. Ze werd er intens verdrietig van en zapte verder. Haar moeder wijst haar erop dat ze dit doet. Zegt D: "Zeg, ik ben nog maar een kind. Hier hoef ik nog niet mee geconfronteerd te worden."

F (6) wordt belaagd door een jongen uit zijn groepje. Hij deed helemaal niks, maar de leerkracht heeft dat niet gezien. Ze krijgen allebei straf. F. vindt dit zo onrechtvaardig en gemeen, dat hij besluit de leerkracht helemaal te negeren. Pas dagen later, wanneer de leerkracht zijn excuses heeft aangeboden, gaat F. langzaamaan weer normaal tegen hem doen.

Samenwerking

De pijlen tussen het denken, het voelen en het zijn, maken dat deze onderdelen elkaar kunnen versterken. De behoefte autonomie kan bijvoorbeeld erg worden versterkt, wanneer een kind zich onrechtvaardig behandeld voelt.
Ook kunnen de aspecten elkaar naar beneden halen. Wanneer een kind zich niet goed voelt (bijv. door pesten), zullen de andere aspecten ook minder duidelijk naar voren kunnen komen.


De volgende keer: de interactie met de omgeving.


Heb je mooie praktijkvoorbeelden? Of heb je er iets anders over te zeggen? Ik vind het leuk als je hier een reactie achter laat!


11 opmerkingen:

  1. Mijn peuter, nu kleuter, is lief, meegaand, behulpzaam maar sinds wil ze iets echt niet. Bv naar bed gaan op de normale tijd. Ik heb inmiddels van haar geleerd (!) Datze best wil doen wat moet gebeuren maar dan op haar manier: via een compromis. Mag dat boekje mee dan ga ik naar boven....soms komt ze et direct mee, soms na tegenspartelen. Ik weet niet of ze hb is, wel slim, ik ken dit van mijn andere kinderen niet zo maar vond dit wel aansluiten bij je verhaal over de binnen wereld

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Hoi Regina,

    Heel herkenbaar. Veel hoogbegaafde kinderen zijn uitstekende onderhandelaars ;) En dat sterke gevoel is daar zeker een oorzaak van.

    Zo kreeg ik al van jongs af aan mijn dochters niet meer in de kleren die ik wilde. Ze willen dat per sé zelf bepalen. Vaak kreeg ik dan reacties van andere moeders in de trant van: "Nou, ik leg het gewoon 's avonds voor ze klaar, en dan trekken ze dat gewoon aan. Of ze willen of niet. Ik ben de baas." Nou ja dat laatste zeiden ze vaak niet, maar zo klonk het wel.
    En ja, natuurlijk heb ik dat ook geprobeerd. Commanderen. Belonen. En compromissen heb ik ook geprobeerd. Zij zochten één kledingstuk uit, en ik dan iets bijpassends. Maar ook dat werkte niet lang. En toen heb ik het gewoon losgelaten. Tja, ze lopen regelmatig in combinaties waar ik pijn in m'n ogen van krijg. Maar zij zijn blij en gelukkig. Ik moet het gewoon loslaten. Het is ook niet belangrijk. Wedden dat ze er zo niet meer bij lopen als ze 16 zijn? :)

    Met slapen is dat net zoiets. De jongste (3) heeft echt een tijd alleen nodig om te kunnen gaan slapen. Dus nu hebben we afgesproken dat ze mag spelen, en als ze moe is gaat ze slapen. En door die zelfbeschikking gaat ze gewoon liggen als ze moe is! Had ik nooit verwacht, maar het werkt dus prima. En iedereen is blij...

    BeantwoordenVerwijderen
  3. Zo herkenbaar!
    Dochter bijna 4 jaar: "Mama, hoe kunnen nou ooit de eerste baby's geboren zijn. Die moeten ook uit mensen geboren zijn, maar die waren eerst baby's en hoe waren hun papa en mama dan op de wereld gekomen... Grote zucht" En tegen de tijd dat ouders een beetje hebben geleerd met diepere gedachten, inderdaad ook zeer sterke autonomie, om te gaan, gaat het kind naar school. Daaar gaan de leerkachten ieder jaar zelf uitvinden wat jouw kind nodig heeft, hoe ze met jouw kind zouden kunnen omgaan. Terwijl het antwoord dagelijks in hun klas zit! Ik ben beniueuwd komende jaren (dochter is inmiddels 8)

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Mijn dochter van 7 was in de kangoeroeklas vaak afgeleid. De leerkracht wilde met mij bespreken hoe we dit konden oplossen. Ik stelde voor het aan dochterlief zelf te vragen: ze wist een plekje in de klas waar ze met haar gezicht naar de muur zat. Ik vroeg me af of ze dat niet wat zielig vond, zo geïsoleerd. Ze dacht even na, en zei toen dat het minder zielig was dan telkens commentaar te krijgen dat het werk nog niet af was....Inderdaad - het antwoord zit in de klas.

      Verwijderen
  4. Mijn dochter is getest (algeheel, bij OCRN, op aanraden van de moeder van een vriendinnetje die haar hoogbegaafd noemde en op aanraden van de meester die dacht dat ze ADHD, ADD had), maar is niet hoogbegaafd getest. Wel bovengemiddeld intelligent. Er kwam ook uit dat ze heel onzeker is, waardoor ze zichzelf (en iedereen) overschreeuwt. Ik herken echter wel heel veel van haar in alle beschrijvingen van HB kindjes,

    Ze kende alle kleuren al ruim voor ze 2 was, incl tinten. Met 1,5 kende ze een aantal letters. Ze is van jongs af aan heel zelfstandig en kan alles wel alleen. Ze heeft heel veel behoefte aan vrijheid, zelfredzaamheid, autonomie.
    Ze had iedere dag ruzie met haar meester, iedere dag straf, ging steeds over het randje, dus afstraffen. Hij was ook heel autoritair, kon weinig in overleg, helemaal mis dus voor haar.
    Ze kwam huilend thuis omdat het zo onrechtvaardig was dat 2 jongens ervoor hadden gezorgd dat de gymles niet door ging.
    Ze kwam verdrietig thuis omdat de meester haar grapjes niet snapt.
    Waarom moet ik toch aan elkaar schrijven mama. Omdat ze zo netjes en snel leert schrijven. Als ze dan vertelt dat ze veel netter en sneller los kan schrijven, heb ik geen antwoorden meer. Enkel: omdat het zo moet. Das natuurlijk stom.
    Ze lees niet graag, behalve dierenencyclopedieën. Ze kent zoveel feiten en weetjes over van alles in het dierenrijk.
    Na een half uur het douanespel gedaan te hebben, een half uur heen en weer gerend te hebben, kwam ze met andere oplossingen: Mama, mag ik dan de fiets mee. Werd afgedaan als snel afgeleid, niet lang met iets bezig kunnen zijn. Autistische trekken, werd er wel gezegd. ADD. Dat vermoedde de meester ook (nav vragenlijsten) maar dat kwam dus totaal niet uit de test.

    De testen hebben bij mij bevestigd dat er niets met mn meisje aan de hand is. Nu met een nieuwe meester gaat het ook veel beter. Ze mag zelfs naar de plus lessen van het VO waar ze straks naar toe wil. Ze bloeit helemaal op, is openen, vrolijker, vertelt meer. Zo fijn om een heel andere meid in huis te hebben, niet steeds ruzie, maar open gesprekken en open knuffels.

    Ik lees wel met alle interesse dit soort artikelen. Ook al is ze niet HB getest (vind ik prima trouwens, hoewel het misschien wel makkelijker was geweest wanneer ze wel zo;n stempel gehad zou hebben, dan kan ik daar mee wapperen naar school toe), ze heeft er zeker trekken van en ik denk dat ik veel tips uit dit soort artikelen kan halen.

    BeantwoordenVerwijderen
  5. Deze reactie is verwijderd door de auteur.

    BeantwoordenVerwijderen
  6. Beste, mijn zoon momenteel 11 mocht in zijn vorige school niet terug starten omdat hij de klas heel de tijd stoorde, als ik dan vroeg of ze hem uitdaagde kreeg ik het antwoord dat mijn zoon zolang hij niet laat zien wat hij kan niet uitgedaagd zal worden omdat dat niet kan naar de andere kinderen toe. Daar zeiden ze ook dat hij autistisch zou zijn. Dan heb ik hem nog maar eens laten testen en daaruit blijkt nogmaals dat hij hoogbegaafd is, school moe, onderpresteren en depressief is! ik ben ten einde raad

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Hoi, dat klinkt flink heftig. Neem even per mail of telefoon contact met mij op. Ik kan dan je adviseren in volgende stappen. Of eventueel doorverwijzen naar een goede begeleider in jouw omgeving.
      Je vindt mijn gegevens op ww.lonnekesnijder.nl

      Verwijderen
  7. Mijn dochter van 7 wilde precies weten hoe een baby wordt gemaakt terwijl we op de fiets zaten. Ze zegt "ik weet heus wel dat als je veel van elkaar houdt je tegen elkaar gaat liggen en vrijen en dat er dan een baby komt maar...hoe werkt het nou precies?" Ik wilde dat thuis rustig aan haar gaan uitleggen omdat sommige kinderen dit een raar of moeilijk onderwerp vinden. Maar mijn dochter was het er niet mee eens en zei: "Vrijen is heel normaal hoor als niemand meer zou vrijen is er geen leven op de wereld"

    BeantwoordenVerwijderen
  8. Mijn dochter van 4 en 3 maanden zag gisteren de zon opkomen met een mooie rode lucht en zegt, mama, de lucht staat in brand, want de binnenkant van de aarde is een vuurbol en nou komt het vuur naar boven. Na uitgelegd te hebben hoe diep het in de aarde zit en dat dat alleen kan bij vulkanen ( en die zijn hier niet) verzuchtte ze, dan is er vast een komeet op de zon ontploft.

    Ze valt veel en loopt op de tenen en nou zei de fysiotherapeut ( op aanraden an e juf) dat ze letterlijk op haar tenen loopt als ze iets lastig vind, omdat ze geen fouten wil maken. Faalangst dus.
    We proberen haar honger naar kennis te stillen door op haar aangeven boeken te lezen die haar interesseren en aan de andere kant veel samen te spelen en te knutselen.
    Ze is enigst kind en aangezien wij beide als ingenieur werken hebben gesprekken aan tafel wel vaak een bepaald karakter en vraagt ze veel over wat we vertellen over ons werk. Maar we proberen ook regelmatig het gesprek algemeen te houden, zodat ze niet te veel als volwassene wil gaan reageren.

    We hebben het boek "nurture shock" over opvoeden van Po Bronson met veel plezier gelezen, waarin ook verteld wordt dst je de pogingen moet belonen en niet wat ben je goed in het algemeen zou moeten zeggen, wat we ook proberen.
    Blijft mijn vraag,
    Hoe combineer je het stimuleren van leren leren van een slim meisje met het feit dat ze blijkbaar dingen niet durft omdat ze bang is dat het niet lukt?
    En hoe kunnen we haar helpen happy in haar vel te zitten en de wereld te ontdekken op haar tempo?

    BeantwoordenVerwijderen
  9. Geen reactie zie ik, maar beter laat dan helemaal niet. Op dit moment ben ik het boek 'De begleiding van hoogbegaafde kinderen' van James T. Webb aan het lezen, hier staan heel veel waardevolle tips in. Wellicht haal je hier inspiratie uit. Het is volgens mij toch een tijd van trail and error, iets wat er al een tijdje in is geslopen, vorm je niet zo maar weer om. Vooral veel geduld hebben bij een nieuwe aanpak.

    BeantwoordenVerwijderen