17 jun. 2012

Hoogbegaafden zijn vaak beelddenkers

De hoogbegaafde Tom durft tijdens zwemles niet in het diepe bad. Hij staat maar te kijken en te kijken. “Ga nou toch, spring erin. Je kunt het wel!”, fluistert zijn juf in z’n oor. Maar Tom antwoordt: “Nee, ik heb het filmpje van het zwemmen nog niet in mijn hoofd.”


Huh?
De meeste ouders en leerkrachten zullen verbaasd opkijken van dit antwoord. Maar het antwoord past wel helemaal bij Tom. Hij is namelijk een beelddenker. Hij denkt in ruimtelijke beelden, ervaringen en gebeurtenissen. Niet specifiek in taal. En dus wil hij in zijn hoofd eerst het filmpje van de zwembewegingen helemaal ‘af' hebben, voordat hij in het water springt.

Beeldenken, wa’s da?
Iedereen wordt geboren als beelddenker. Een baby heeft een dominante rechter hersenhelft, die niet denkt in taal, maar in beelden en gebeurtenissen. Hij leert door zijn omgeving te ervaren, door te kijken, te voelen, te horen. In zijn eerste jaren leert het kind vervolgens taal. En rond het 3e of 4e jaar wordt het taaldenken (of: begripsdenken) het overheersende denkproces. Behalve voor beelddenkers. Voor hen blijft het primaire denkproces leidend.
Bij het woord boom denken zij niet aan de letters B-O-O-M, maar aan het beeld van een bruine (of witte!) stam met takken en bladeren. Ze ontwikkelen een sterke rechter hersenhelft, de linker hersenhelft blijft hierbij achter. Bij veel hoogbegaafde beelddenkende kinderen verloopt dit vaak iets anders, zij ontwikkelen vaak ook hun linker hersenhelft (behoorlijk) goed en kunnen daarmee hun beelddenken –voor een deel- ‘verbloemen’.

Wat heeft dit voor consequenties?
Waar taaldenkers dingen beredeneren, hun werk plannen en organiseren, werkt dat voor beelddenkers anders. Zij ervaren de wereld door deze te beleven (holistisch) en door zich dingen te verbeelden. Zij hebben weinig tijdsbesef en kijken niet naar details, maar juist naar het grote geheel. Zij zien daardoor verbanden die taaldenkers niet zien, en zijn daardoor vaak creatief, maar ook vaak chaotisch.

Beelddenkers zien letters en cijfers als losse plaatjes. En ze kunnen die ook nog eens van alle kanten, zeg maar 3D, bekijken. Letters als de d en de b blijven daarom lastig voor een beelddenker. Want als je de b van de achterkant ziet, is het een d. Als letters en zelfs woorden dan geen betekenis hebben (zoals de woorden niet, toch, als, en, etc) blijven ze moeilijk te lezen. Een stempel dyslexie ligt op de loer.



Bottum-up en top-down
Taaldenkers denken vanuit losse delen naar een geheel. Het onderwijs is daar grotendeels ook op ingericht: je leert eerst allerlei feitjes over een periode in de geschiedenis en krijgt daarna een samenvatting waarin het verband te zien is. Een beelddenker denkt andersom, ook wel top-down genoemd. Hij heeft eerst het gehele beeld nodig, om de losse beelden een goede plek te kunnen geven. Anders hangt hij ze op verkeerde plekken op en is hij de weg kwijt in de lesstof.

Er is een ander belangrijk aspect bij een beelddenkende leerling: het denken in het primaire denkproces, kan ook zorgen voor impulsief gedrag. Veel beelddenkers willen dat hun behoeften direct bevredigd worden. Ze willen dat koekje, en wel nu meteen! En op de plaats van het woord koekje, kun je vele andere woorden plaatsen, zoals aandacht, z'n zin, die bal, de winst, etc. Op deze pagina kan je daarover meer lezen.

Handicap of gave?
Wanneer een beelddenker niet in staat is om zijn zwakkere linker hersenhelft te compenseren, dan kan dit leerproblemen veroorzaken. Na het bovenstaande gelezen te hebben, kun je je voorstellen dat een dergelijke leerling trekken van ADHD, ADD, autisme, dyslexie, dyscalculie e.d. kán vertonen. Misschien is het bij zo’n vermoeden handig om eens te kijken of kenmerken van beelddenken bij dit kind passen. Ook hier is een goede lijst kenmerken te vinden.

 

Er bestaan allerlei manieren om van het beelddenken gebruik te maken, zodat leren geen probleem wordt. Er bestaan tips en trucs en trainingen om beelddenkers hun manier van leren te laten gebruiken.
Wanneer jij als leerkracht in staat bent om een beelddenkende leerling de onderwijsomgeving te geven waarin hij zich goed kan ontwikkelen, kan beelddenken een prachtige gave zijn. Het blijkt dan een fantasierijke, enthousiaste leerling die oplossingen buiten de kaders kan bedenken. Karaktereigenschappen die een mooie toekomst kunnen bieden!

Er is een aantal links dat de moeite waard is om te bekijken:

  •  In deze blog vind je veel links naar de site van www.ikleeranders.nl . De oprichter hiervan, Agnes Oosterveen, heeft een specifieke training ontwikkeld voor beelddenkers. Zij vertelt hierover in deze video.
  • Ben je sceptisch over het begrip beelddenken? Dan ben je niet de enige. Dit artikel is kritisch over beelddenken. Lees en vorm je eigen mening!
  • Een ander interessant artikel over beelddenken, hoogbegaafdheid en dyslexie.
  • Diepergaande achtergrond informatie over dit onderwerp lees je in een hoofdstuk uit het boek Alles stroomt… De kern van beelddenken, door Mechel Ensing-Wijn.
  • www.beeldenbrein.nl
  • www.ikleerinbeelden.nl
  • Er bestaat een Stichting Beelddenken.
  • Startpagina beelddenken voor talloze links en ervaringsverhalen
  • Twitter, wie te volgen over beeldenken? Kijk eens hier.
  • Tenslotte nog 2 boektips die ik als reactie op deze blog kreeg: Beelddenken in de praktijk en Beeld en Brein schoolbasis (beide van: Anneke Bezem en Marion van de Coolwijk)
En heb je een opmerking of aanvulling op deze blog? Ik lees het hieronder graag!

2 opmerkingen:

  1. Hey Lonneke,


    dank je voor de link naar mijn site, maar door verandering van server klopt de link niet meer. De juiste link is: http://www.hoogbloeier.be/Themas/Artikelen/2012/6/6_Beelddenken.html - (Er staat /hoogbloeier te veel in jouw link)

    Groetjes, Sabine.

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Dag Sabine,

    Dank voor je aanvulling. Ik ga hem even aanpassen!

    Groet,
    Lonneke

    BeantwoordenVerwijderen