22 apr. 2012

Hoogbegaafdheid is hot?

Hoeveel meer- en hoogbegaafden heb jij in je klas? Eentje, of misschien wel twee? Schrik niet, maar gemiddeld zitten er in elke klas 2 tot 4 meer- en hoogbegaafden. Hoe zit dat bij jou? Heb je moeite om ze te herkennen? Dat is niet zo gek, want niet elke meer- of hoogbegaafde heeft een bril, hoge scores op de LVS, en weet alles van het heelal. Sterker nog: elke (hoog)begaafde is uniek. Dat maakt het zo ontzettend lastig om ze te herkennen!

Herken jij de hoogbegaafde?
Lijsten met kenmerken van hoogbegaafdheid zijn er in overvloed. Goede lijsten zijn deze, deze of deze. Wanneer een kind hoogbegaafd is, dan herken je vaak veel van zijn gedrag in deze lijsten. Maar andersom, om een kind te ontdekken aan de hand van zo’n lijst, is erg ingewikkeld!
Veel van die lijsten gaan voornamelijk uit van maar één soort hoogbegaafde leerling. Deze leerling is herkenbaar aan zijn vele vragen, hoge schoolresultaten en houterige motoriek, om maar eens wat clichés te noemen. Natuurlijk bestaan deze leerlingen. Maar in jouw klas kan wel eens een “onzichtbare” hoogbegaafde zitten. Onderzoekers Betts&Neihard hebben zes types hoogbegaafden neergezet, waartussen een kind overigens ook nog wel eens kan schommelen. Deze types geven je al meer inzicht en houvast. Ik zal ze hieronder kort omschrijven. (let op, waar 'hij' staat kan uiteraard ook 'zij' staan, en andersom)


1. De ‘succesvolle’ leerling haalt op school voldoende/goede resultaten, is perfectionistisch ingesteld en stelt zich afhankelijk van de leerkracht op. Het woord succesvol staat hier dan ook bewust tussen aanhalingstekens. Het kind is eigenlijk continue bezig om aan de verwachtingen van anderen te voldoen.
Voor jou als leerkracht is dit op het eerste oog een prima leerling: voldoende resultaten en vaak sociaal goed (aangepast) sociaal gedrag. Maar in werkelijkheid presteert dit kind (ver) onder haar eigen niveau. Wanneer je deze leerling niet stimuleert om uitdagingen aan te gaan, zal zij faalangstig worden en geen leerstrategieën leren. Hierdoor zal deze leerling onherroepelijk een keer in school, studie of werk gaan vastlopen.

2. De uitdagende leerling is creatief, heeft bijzondere ideeën en een sterke eigen mening. Hij ziet veel details, bijvoorbeeld wanneer iemand (ook jij als leerkracht!) zich niet aan de regels houdt. Hij is vaak eerlijk, competitief en direct, ook wanneer het niet uitkomt.
Zo kan deze leerling dan brutaal overkomen, of jou flink bezighouden met druk, clownesk of provocerend gedrag. Hij kan ook erg wisselend gedrag laten zien, en heeft weinig controle over zichzelf. Deze leerling moet uitgedaagd worden omdat hij jou anders (steeds meer) zal blijven uitdagen.



3. De onderduikende leerling wil vooral niet opvallen. Hij vermijdt uitdagingen en is erg onzeker en faalangstig. Deze leerling heeft ergens het idee opgedaan dat hoge prestaties en sociale acceptatie niet kunnen samengaan. De leerling heeft eigenlijk geen eigen doelen en weet niet wat hij wil. Dit is ook terug te zien in vriendschappen.
Dit zijn ook bij uitstek de leerlingen die buik- of hoofdpijnklachten krijgen en wanneer deze leerling niet goed begeleid wordt, bestaat er kans op depressie of zelfs totale onderwijs-drop-out .

4. De drop-out is een creatieve en zeer gevoelige leerling, die weinig tot geen zin (meer) heeft in school. In zijn vrije tijd kan hij wel erg betrokken zijn bij zijn interesses. Hij is een absolute onderpresteerder, wat betekent dat hij onder het klassengemiddelde presteert. Deze leerling heeft een bijzonder laag zelfbeeld en bekritiseert zichzelf, anderen en situaties.
Op de basisschool komen deze types misschien minder vaak voor, maar je kent vast wel een voorbeeld uit het voortgezet onderwijs. Zonder effectieve begeleiding is de kans groot dat deze leerling in de toekomst zonder diploma school verlaat.



5. De dubbel gelabelde leerling is hoogbegaafd én heeft een ‘label’ als adhd, pdd-nos, dyslexie, asperger, odd, etc. Soms is zo'n label terecht, maar het komt ook regelmatig voor dat hoogbegaafden een label krijgen door kenmerken die door hun hoogbegaafdheid worden veroorzaakt, en niet door de stoornis. Een misdiagnose dus.
Óf: deze leerling heeft wel een leerprobleem, maar door de compensatie van zijn hoge iq wordt dit probleem, zoals dyslexie, niet herkend. Denk je hier mee te maken te hebben, schakel dan gespecialiseerde hulp in.

6. De zelfstandige leerling lijkt de ideale hoogbegaafde leerling. Hij werkt zelfstandig en netjes, heeft goede vaardigheden ontwikkeld, zowel in het leren als sociaal. Toch moet ook deze leerling goed begeleid worden. Geef hem de mogelijkheid om zoveel te leren als hij wil.

Hoe zit dat in jouw klas?
In ons huidige kleuteronderwijs wordt ongeveer 15% van de hoogbegaafde kinderen ontdekt. En dat is gewoon te weinig. Zeker als je in de genoemde profielen leest dat een flinke groep hoogbegaafden zich aanpast, of een verkeerd label opgeplakt krijgt. Wist je dat een onderduikende leerling zich binnen 5 weken helemaal kan aanpassen aan het onderwijs en niets meer van zijn begaafdheid zal laten zien? Signaleren zou je daarom het best zo vroeg mogelijk moeten doen, bijvoorbeeld bij de instroming op de basisschool. Hiervoor bestaan signaleringslijsten, maar ook in het eerste intakegesprek met de ouders over de ontwikkeling van het kind kom je al veel te weten. Mits je de juiste vragen stelt. Momenteel herkennen we aan het einde van de basisschool ongeveer 55% van de hoogbegaafden. Help je mee om ze over een paar jaar allemaal te vinden? Dan kunnen we pas écht zeggen: hoogbegaafdheid is hot!

Laat je reactie hieronder weten. Ik hoor graag hoe jij er over denkt!

Nog meer websites met bruikbare informatie:
Deze blog verscheen eerder op de onderwijscommunity Montessorinet en op Daltonnet. Mail me als je hiervoor wilt worden uitgenodigd.

8 opmerkingen:

  1. Dit stuk boeide me tot de laatste letter!!! Ook makkelijk om te begrijpen voor mensen die niet zoveel met dit onderwerp te maken hebben (gehad) op welke manier dan ook. De tekeningen er tussen geven je een soort samenvatting... Super gedaan Lon xxx

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Lonneke Snijder26 april 2012 om 16:11

    Dank voor je compliment. Het zou nóg leuker zijn als ik wist wie je was! :)

    BeantwoordenVerwijderen
  3. Deze reactie is verwijderd door de auteur.

    BeantwoordenVerwijderen
  4. Hoi Lonneke,
    Ik ben via de facebookpagina "Hoogbegaafdheid" hier op je blog aangekomen.
    Ik weet niet precies hoe dat hier werkt met reageren etc. maar wat je hier allemaal vertelt spreekt me heel erg aan! onze dochter heeft 2 en half jaar geleden de diagnose Hoogbegaafd gekregen maar hoe en wat verder....dàt kon men ons niet vertellen! (*zucht)
    Ik heb mij er helemaal ingestort en alle informatie als een spons in me opgenomen. Maar tot nu toe zijn we qua begeleiding nog geen steek verder! Al met al legt het een behoorlijke druk op ons gezin(sleven) en vergt 't vreselijk veel energie als je niet weet waar je 't zoeken moet!
    Een heleboel wat jij (be)schrijft is mij al wel bekend maar ik kan het niet laten om anderen (lees; school/leerkrachten) erover te informeren. Daarbij zijn er natuurlijk nog ontzettend veel materiaal wat ik nog niet ken en waar ik me dmv jouw blog in kan verdiepen. Ik moet er echter wel voor waken dat ik er niet helemaal door wordt opgeslokt......ben net weer een beetje bij mijn positieven.
    Ik wil je graag blijven volgen en heb me daarom ook hier aangemeld. Ik weet alleen niet goed hoe dat hier precies werkt en om het lijntje misschien iets korter te kunnen maken zou ik je willen vragen of het oké is als ik je via FaceBook toevoeg aan mijn (vrienden)lijstje. Als je dit niet wilt dan begrijp ik het ook hoor!
    Dan probeer ik je gewoon hier te volgen en eventueel vragen te stellen.

    Vriendelijke Groeten,
    Simone Fransen

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Dag Simone,

      Sorry, een wat late reactie van mij door een druk weekend.

      Ja, het labeltje 'hoogbegaafdheid' betekent een bijzondere opvoeding. Ik heb wel eens iemand horen zeggen dat het opvoeden van een hoogbegaafd kind net zo intensief is als het opvoeden van een zwakbegaafd kind. Uiteraard is de inhoud van die zorg totaal anders (minder verzorgend bijvoorbeeld), maar er zit -denk ik- wel een kern van waarheid in. Je moet altijd scherp blijven om het welbevinden van je kind te kunnen volgen.
      Als je al zoveel hebt gelezen, ken je vast het www.hb-kind-forum.nl al? Een forum met ouders in hetzelfde schuitje als jij. Fijne herkenning en een schat aan informatie!

      Om me te volgen, kun je je rechtsbovenaan deze pagina abonneren op de site. Verder strooi ik via Twitter allerlei nieuwtjes over hoogbegaafdheid rond.
      En vragen stellen kan hier altijd!

      Verwijderen
  5. Hai Lonneke,
    Dank je voor je antwoord!
    Het HB-Kind-Forum ken ik inderdaad. Ik heb er een tijdje op gezeten en ook veel interessante info tegengekomen maar ik vind die structuur (de opbouw van de site) te onoverzichtelijk. Zal aan mij liggen. Jouw blog is helder en met de linkjes erbij zeer effectief! Ik moet alleen even goed uitvinden hoe het werkt want dat jij hier bijvoorbeeld alweer had gereageerd is niet "op mijn netvlies" gekomen. Tis dat ik zelf bedacht van misschien heeft ze la gereageerd en toen moest ik nog terug zoeken waar ik ook alweer die vraag had neergetikt. ;-)
    Volgens mij heb ik me vorige week op jouw blogs geabonneerd.Is het de bedoeling dat ik dan een mailtje krijg die me er op attendeert dat je bijvoorbeeld weer iets hebt toegevoegd?
    Twitter heb ik niet....ik heb nog een mobiel van de eerste generatie: je kan er enkel en alleen mee bellen ;-)

    Waar ik op dit moment best wel mee zit is hoe ik bepaald gedrag van mijn dochter kan herkennen alszijnde dat het voortkomt uit haar hoogbegaafdheid (of de frustratie daaromtrent) of dat ze gewoon al aan het puberen is geslagen.............

    Ten tweede het feit dat je (dat is tenminste onze ervaring) als ouder helemaal aan je lot wordt overgelaten als je de diagnose "uw dochter is hoogbegaafd" op je bordje krijgt. We zijn letterlijk in het diepe gegooid en hoewel je dan wel MOET leren zwemmen....je kan er ook in verzuipen. Als je een zwakbegaafd kindje hebt dan gaan alle deuren open en de hele gemeenschap staat op z'n kop als dat niet zo is. Ach.....ik wil hier alweer een heel betoog neertikken maar ik hoef jou dat allemaal niet te vertellen.
    Inmiddels is dochterlief met een SoVa training bezig ..... je moet wat.

    Bedankt voor een luisterend oor en Ik zal proberen om je hier te volgen.
    Vriendelijke groeten,
    Simone Fransen

    BeantwoordenVerwijderen
  6. Ik kom bij toeval op je log terecht. De tranen sprongen me in mijn ogen bij het lezen. Mijn dochter van bijna 12 is zo'n onderduikende leerling. Laag zelfbeeld, faalangstig en haar prestaties zijn volgens haar toeval. Omdat zij een groot medisch verleden heeft is het laten testen van HB eigenlijk niet aan de orde om haar niet nog meer het idee te geven dat ze 'anders' is. Ze vindt zich al anders genoeg, zeg maar. Met een eindcito van 544 is ze zeker slim, ze is toegelaten tot vwo- technasium ( met een H/V advies van school). Gezien haar interesses etc denk ik dat ze hier ook wel thuishoort. Ik ben alleen zo bang wat er gebeurt als er iets tegenvalt. Ze heeft nooit geleerd om iets niet vanzelf te kunnen. Heel verhaal, maar kortom, ik hou je blog bij! Kleine noot nog: hoewel ik wel(eens) denk aan HB, sta ik hier een beetje alleen in. Op school denken ze dit nl. niet. En omdat er bij ons in de wijk heeeeel veel kinderen met HB lijken te zijn ( volgens hun ouders dan...), heb ik niet zo veel de neiging om mijn vermoeden hardop te roepen. We gaan het meemaken....

    BeantwoordenVerwijderen
  7. Dag Bianca,

    Wat fijn dat je herkenning vindt hier. Vaak werkt dat al bevrijdend. Het is inderdaad lastig om hardop uit te spreken dat je vermoedens hebt van HB bij je kind. Maar als je zoveel zorgen hebt om haar welzijn en leerproces is het wellicht toch slim om komend jaar haar mentor in te lichten van je vermoedens. Ik zeg in zo'n gesprek er altijd van tevoren bij dat ik het vervelend vindt om misschien over te komen als zeurouder, maar dat ik me érg zorgen maak over mijn kind. Veel leerkrachten snappen dan heus wel dat je niet zomaar even komt 'zeuren'. ;)

    Of je kind nu HB is, of "alleen maar erg slim", het is goed om te kijken of ze voldoende uitgedaagd wordt en leert leren. Heb je mijn blog over Mindset ook gelezen? Dit speelt op de leeftijd van je dochter soms ook een belangrijke rol.

    En verder ben ik echt fan van het hb-kind-forum.nl Daar vind je gelijkgestemde ouders en een oase van herkenning. Veel succes!

    BeantwoordenVerwijderen